Πρόκειται για μια σχετικά απλή διαδικασία όπου ο οδοντίατρος με τη χρήση κατάλληλων εργαλείων (ξέστρα, υπέρηχοι, σοδοβολή,) απομακρύνει ανώδυνα και αποτελεσματικά την οδοντική πλάκα ,τη τρυγία (κοινώς πέτρα) και τις χρωστικές από τα δόντια καθιστώντας τα και πάλι υγιή.

Η τρυγία ή πέτρα σχηματίζεται από νεκρά μικρόβια που βρίσκονται στο στόμα καθώς και από συστατικά του σάλιου. Η πέτρα είναι ουσιαστικά η πλάκα η οποία έχει σκληρύνει σταδιακά και δεν είναι δυνατόν να αφαιρεθεί με τη χρήση μιας απλής οδοντόβουρτσας. Οπότε η καλή στοματική υγιεινή δεν είναι αρκετή στο να αποτρέψει το σχηματισμό πέτρας κάτω από τα ούλα (υποουλική τρυγία).

Η πέτρα αν δεν διαγνωσθεί και αφαιρεθεί έγκαιρα από τον οδοντίατρο θα συνεχίσουν να  συσσωρεύονται μικρόβια στα δόντια και να αναπτύσσονται βακτήρια προκαλώντας έτσι ερεθισμό και φλεγμονή στα ούλα, τη γνωστή σε όλους ουλίτιδα. Η ουλίτιδα έχει ως αποτέλεσμα τη κακοσμία της αναπνοής και τη χαλαρότερη στήριξη των δοντιών από τα ούλα.  Η προχωρημένη ουλίτιδα προκαλεί οίδημα (τα ούλα μας είναι διογκωμένα,) υφίζηση (υποχώρηση) και ερυθρότητα των ούλων, τα οποία αιμορραγούν, είτε αυτόματα, είτε κατά τη διάρκεια του βουρτσίσματος.

Μέχρι το σημείο αυτό η κατάσταση μπορεί να θεραπευθεί με ένα καθαρισμό των δοντιών/αποτρύγωση από τον οδοντίατρο και με συχνό και επιμελές βούρτσισμα.

Ο καθαρισμός συνήθως γίνεται 1-2 φορές το χρόνο, ποικίλει όμως ανάλογα με τον ασθενή, το σάλιο του και τη  κατάσταση των ούλων του. 

Η θεραπεία ολοκληρώνεται με τη στίλβωση με τη χρήση πάστας με διαμαντόσκονη,  που λειαίνει τις επιφάνειες ώστε να μην καθίσταται εύκολη η προσκόλληση των μικροβίων. Επίσης, αφαιρεί τις επιφανειακές χρωστικές που βρίσκονται πάνω στα δόντια.

Η αποτρύγωση ή κοινώς ο καθαρισμός των δοντιών είναι ο βασικός άξονας της πρόληψης στην στοματική υγιεινή του ατόμου.

Αν η κατάσταση δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, σταδιακά οι περιοδοντικοί θύλακοι βαθαίνουν. Τότε ο ασθενής έχει περάσει στο στάδιο της αρχόμενης περιοδοντίτιδας. Η μόλυνση προσβάλλει τους περιοδοντικούς ιστούς και σημειώνεται απώλεια οστού γύρω από τα δόντια. Χωρίς άμεση περιοδοντική θεραπεία τα δόντια θα αρχίσουν να παρουσιάζουν κινητικότητα και τελικά θα πέσουν. Ο σωστός και βαθύς καθαρισμός από τον οδοντίατρο μπορεί να αναχαιτίσει την εξέλιξη, όμως δεν μπορεί να επαναφέρει τα ούλα και το οστό στην πρότερη κατάσταση. Γι’ αυτό απαιτείται χειρουργική επέμβαση.

Πόνος στα δόντια μετά τον καθαρισμό

Είναι συχνό κ φυσιολογικό να υπάρχει ένας ελαφρύς πόνος στα δόντια και τα ούλα μετά από ένα βαθύ καθαρισμό από τον οδοντίατρο, ειδικά αν υπάρχει κάποιο πρόβλημα ευαισθησίας από πριν ή αν έχει πολύ καιρό ο ασθενής  να υποβληθεί σε καθαρισμό. Τα συμπτώματα υποχωρούν σε βάθος δυο εβδομάδων. Σε περίπτωση που επιμείνουν, μπορεί ο οδοντίατρος να συστήσει οδοντόκρεμες ή ειδικά σκευάσματα για την απευαισθητοποίηση, αν αυτό κριθεί απαραίτητο.